Şirket kuruluşu, yönetim kurulu sorumluluğu, ortaklar arası uyuşmazlıklar ve ticari sözleşmelerde işletmenize uygun hukuki destek.
Bir işletmenin günlük işleyişi, sözleşmelerden ortaklık ilişkilerine kadar pek çok noktada hukuki bir temele dayanır. Bu temelin sağlam kurulmaması, ileride beklenmedik anlaşmazlıklara ve mali kayıplara yol açabilir. Ticaret ve şirketler hukuku alanında şirket kuruluşundan genel kurul süreçlerine, ortaklar arası uyuşmazlıklardan alacak takibine kadar geniş bir yelpazede danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunarız.
Özellikle yönetim kurulu üyelerinin ve ortakların sorumluluğu, uygulamada en çok karşılaşılan ve sonuçları ağır olabilen konulardandır. Her dosyada şirketin ticaret sicili kayıtlarını, esas sözleşmesini ve genel kurul kararlarını inceleyerek somut duruma özgü bir değerlendirme sunarız.
Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu
Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, Türk Ticaret Kanunu'nun 553 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Kanuna göre yönetim kurulu üyeleri, kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumlu tutulabilir. Bu sorumluluk kusura dayalıdır; kusuru bulunmadığını ispat eden üye sorumluluktan kurtulabilir.
Hangi durumlar sorumluluğa yol açar?
- Şirket defterlerinin kanuna uygun tutulmaması
- Finansal tabloların gerçeğe aykırı düzenlenmesi
- Pay sahiplerinin bilgi alma hakkının engellenmesi
- Şirket malvarlığının usulsüz biçimde azaltılması
- Özen ve bağlılık yükümlülüğünün ihlali, örneğin şirketle rekabet eden işlemler yapılması
Sorumluluk davası kim tarafından açılabilir?
Şirketin uğradığı zararın tazmini için öncelikle şirket tüzel kişiliği dava açabilir; genel kurulun ibra etmediği yönetim kurulu üyelerine karşı pay sahipleri de belirli şartlarla dava açabilir. Şirketin iflası halinde ise bu davayı açma hakkı, iflas idaresine ve belirli şartlarla alacaklılara da tanınır. Sorumluluk davalarında zamanaşımı süresi, zararın ve sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her halde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldır.
İbra kararının sınırları
Genel kurul, yönetim kurulu üyelerini belirli bir faaliyet dönemi için ibra edebilir; ancak ibra, karar tarihinde bilinmeyen veya açıkça gizlenen hususlar bakımından sonuç doğurmaz. Sonradan ortaya çıkan bir usulsüzlük için ibra edilmiş olmak, sorumluluğu her zaman ortadan kaldırmayabilir; bu nedenle ibra kararının kapsamı her olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
Şirketler topluluğunda sorumluluk
Hakim şirketin, bağlı şirketi kendi menfaatine yönetim yetkisini kullanarak zarara uğratması halinde, Türk Ticaret Kanunu'nun şirketler topluluğuna ilişkin hükümleri devreye girer. Bu hükümler, hakim şirketin ve yöneticilerinin bağlı şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumluluğunu özel biçimde düzenler; holding yapıları içinde faaliyet gösteren şirketler için bu kuralların bilinmesi önemlidir.
Ortaklar Arası Uyuşmazlıklar ve Ticari Sözleşmeler
Şirket ortakları arasındaki uyuşmazlıklar, çoğunlukla yönetime katılma, kâr payı dağıtımı veya şirketten çıkma ve çıkarılma talepleri etrafında yoğunlaşır. Limited şirketlerde haklı sebeple şirketten çıkma davası, Türk Ticaret Kanunu'nun 638. maddesi kapsamında açılabilir; ortaklar arasındaki güven ilişkisinin ciddi biçimde zedelendiği durumlarda bu yol değerlendirilebilir. Anonim şirketlerde ise pay sahipliğinden doğan haklar genellikle payın devri yoluyla kullanılır.
Genel kurul kararlarının iptali
Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı olarak alınan genel kurul kararlarına karşı, kararın ilanından itibaren üç ay içinde iptal davası açılabilir. Bu dava, azınlık pay sahiplerinin haklarını korumak açısından önemli bir araçtır; ancak süresi kaçırıldığında kararın iptali istenemez.
Ticari sözleşmelerde dikkat edilmesi gerekenler
Tedarik, distribütörlük, hizmet ve ortaklık sözleşmeleri gibi ticari sözleşmelerde fesih, cezai şart, rekabet yasağı ve uyuşmazlık çözüm yöntemine ilişkin hükümlerin net biçimde yazılması, ileride doğabilecek anlaşmazlıkların önüne geçer. Sözleşme imzalanmadan önce hukuki incelemeden geçirilmesi, taraflardan birinin aleyhine dengesiz şartların fark edilmesini sağlar. Ticari alacakların tahsilinde ise öncelikle ihtarname gönderilmesi, gerekirse icra takibi veya dava yoluna başvurulması yolları izlenir.
Ticari davalarda arabuluculuk zorunluluğu
Konusu belirli bir para alacağı veya tazminat olan ticari davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenerek asliye ticaret mahkemesinde dava açılır. Bu usule uyulmadan açılan davalar, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir; bu nedenle ticari bir alacak davası açılması düşünülüyorsa, dava açmadan önce arabuluculuk aşamasının kesinlikle ve özenle atlanmaması gerektiği her zaman akılda tutulmalıdır.
Şirket kuruluşunda dikkat edilmesi gerekenler
Yeni bir şirket kurulurken esas sözleşmenin, ortakların gelecekteki ilişkilerini ve olası ayrılık senaryolarını da öngörecek biçimde hazırlanması önemlidir. Kâr payı dağıtım politikası, yönetim yetkisinin paylaşımı ve ortaklıktan çıkış koşullarının baştan netleştirilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önemli bir kısmını önler.
Pay devri ve ön alım hakkı
Anonim şirketlerde pay devri kural olarak serbesttir; ancak esas sözleşmeyle devrin şirketin onayına bağlanması (bağlam) mümkündür. Limited şirketlerde ise pay devri için genel kurul onayı aranması kanuni kuraldır; ayrıca ortaklara, diğer bir ortağın payını devretmesi halinde ön alım hakkı tanınabilir. Bu hakların esas sözleşmede açıkça düzenlenmesi, pay devirlerinde yaşanabilecek anlaşmazlıkları önemli ölçüde azaltır.
Denetim kurulu ve bağımsız denetim
Kanunda belirlenen büyüklük ölçütlerini aşan anonim şirketler, finansal tablolarını bağımsız denetime tabi tutmakla yükümlüdür. Bağımsız denetim, yönetim kurulunun mali raporlama konusundaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; ancak denetim raporunda tespit edilen usulsüzlükler, sorumluluk davalarında önemli bir delil kaynağı oluşturur. Denetime tabi olmayan küçük ölçekli şirketlerde de iç kontrol mekanizmalarının kurulması, olası uyuşmazlıkların erken aşamada fark edilmesini sağlar.
Şirket alacaklarının takibi
Ticari alacaklarda İcra ve İflas Kanunu'nun öngördüğü genel takip yollarının yanında, kambiyo senetlerine (çek, bono, poliçe) dayalı alacaklar için özel ve daha hızlı bir takip yolu bulunur. Bu yolun kullanılabilmesi için senedin kanunda aranan şekil şartlarını taşıması gerekir; şekil eksikliği bulunan senetler, kambiyo senedi niteliğini kaybedip genel hükümlere göre takip edilmek zorunda kalabilir.
Ticari defter ve belgelerin düzenli ve eksiksiz tutulması, hem vergi mevzuatı gereği hem de olası bir uyuşmazlıkta güçlü bir delil teşkil etmesi bakımından büyük önem taşır; faturalar, irsaliyeler ve yazışmalar, alacağın varlığını ve miktarını ispatlamada başvurulan temel belgelerdir. Bu belgelerin eksiksiz saklanması, hem dava sürecini kısaltır hem de tahsilat ihtimalini artırır. Alacağın tahsili için icra takibi başlatıldığında borçlunun itiraz etmesi halinde, itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yollarından hangisinin izleneceği, elde bulunan belgenin niteliğine ve kapsamına göre ayrıca belirlenir; bu seçimin yanlış yapılması, takibin gecikmesine, itirazın reddine veya ek masraflara yol açabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yönetim kurulu üyesi istifa ederse geçmiş dönem sorumluluğu sona erer mi?
İstifa, yalnızca istifa tarihinden sonraki işlemler bakımından sorumluluğu ortadan kaldırır; görevde bulunulan dönemde işlenen kusurlu fiillerden doğan sorumluluk istifa ile sona ermez. Sorumluluğun tamamen ortadan kalkması için genel kurulun ilgili üyeyi o faaliyet dönemi için ibra etmiş olması gerekir. İbra edilmeyen üyeler, ibra tarihinden itibaren belirli bir süre içinde dava riskiyle karşı karşıya kalabilir.
Limited şirkette haklı sebeple çıkma davası ne zaman açılabilir?
Ortaklar arasındaki güven ilişkisinin ciddi biçimde zedelenmesi, şirket yönetiminde sürekli dışlanma, kâr payından usulsüz biçimde mahrum bırakılma gibi durumlar haklı sebep olarak değerlendirilebilir. Mahkeme, somut olayın özelliklerine göre haklı sebebin bulunup bulunmadığını takdir eder ve haklı sebep varsa ortağın payının gerçek değeri üzerinden şirketten ayrılmasına karar verebilir.
Genel kurul kararına itiraz süresini kaçırırsam ne olur?
Genel kurul kararının ilanından itibaren üç aylık iptal davası süresi hak düşürücüdür; bu süre geçtikten sonra kararın iptali istenemez ve karar kesinleşmiş sayılır. Ancak kararın butlanla malul olduğu, yani kanunun temel ilkelerine aykırı bir içerik taşıdığı istisnai durumlarda süreye bağlı olmaksızın butlanın tespiti istenebilir; bu ayrımın yapılması dosyanın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Ticari sözleşmede cezai şart her zaman uygulanabilir mi?
Cezai şart, sözleşmede açıkça kararlaştırılmışsa ve ihlal gerçekleşmişse kural olarak talep edilebilir. Ancak Türk Borçlar Kanunu, aşırı yüksek cezai şartların hakim tarafından indirilebilmesine imkân tanır; borçlunun ekonomik durumu ve ihlalin ağırlığı bu değerlendirmede dikkate alınır. Cezai şartın yanında ayrıca gerçek zararın tazmini istenip istenemeyeceği de sözleşmenin düzenlenme biçimine bağlıdır.